KADIN MUCİTLER VE KADINLARIN İCAT ETTİKLERİ BÖLÜM (1)

"Matilda Etkisi" diye bir kavramı daha önce duydunuz mu? Matilda etkisi, başta bilim olmak üzere çeşitli alanlarda ve sektörlerde kadınların yaptığı katkıların sistematik olarak göz ardı edilmesi, küçümsenmesi veya erkek meslektaşlarına atfedilmesi durumuna verilen isimdir. Bu yazıda "Neden kadın bilim insanı yok?" sorusuna bir cevap olacaktır. Bu yazı aynı zamanda "Kadınlar cadı diyerek yakılıyordu!" savunmasına da cevap niteliğinde olacaktır.

1- Marie Curie (1867-1934): Radyum ve polonyumun keşfinde öncü rol oynadı. Radyoloji alanını başlattı, Nobel alan ilk kadın ve iki farklı bilim dalında Nobel kazanan tek kişidir.


2- Ada Lovelace (1815–1852): İlk bilgisayar programcısı olarak bilinir. Dünyanin ilk bilgisayar programını yazan kişiydi. Charles Babbage’in “Analitik Makinesi” üzerine geliştirdiği ve yazdığı algoritma ile modern programlamanın temelini attı. Ancak uzun yıllar bu başarı Babbage'a mal edildi. Ada'nın adı hiç anılmadı.

3- Sarah Boone (1832–1904): Modern ütü masasını icat etmesiyle bilinir. Kendisi kıyafet formuna uygun ilk ütü masası modelini geliştirdi.
4-Lise Meitner (1878- 1968): Atom çekirdeğinin bölünebileceğini teorik olarak açıklayan dahi bir fizikçiydi. Nükleer fisyonu keşfetmesine rağmen, Nobel Ödülü beraber çalışma yaptığı Otto Hahn'a verildi. Meitner, bu keşfin atom bombasında kullanılmasına karşı çıkarak projeye katılmayı reddetti. Hayatı boyunca bilimin insanlık için olması gerektiğini savundu.
5- Stephanie Kwolek (1923–2014): Kevlar lifleri (kurşun geçirmez yelekler/elyaf) icat etmesiyle bilinen bir kadın kimyagerdir. 5 kat daha güçlü bir polimer geliştirerek hem askerî hem endüstriyel güvenlikte devrim yarattı.
6- Virginia Apgar (1909–1974): Bebek ölümleriyle mücadele etmek için doğumdan hemen sonra yeni doğan bir çocuğun sağlığını hızlı bir şekilde değerlendirmenin bir yolu olan "Apgar Testi"nin mucidi olan doktor, obstetrik anestezist ve tıbbi araştırmacı. Apgar skoru hâlen tüm dünyada doğum sonrası bebek sağlığı için kullanılıyor. 
7- Jocelyn Bell Burnell (1943 -): 1967de genç bir astrofizikçi olan Jocelyn Bell Burnell, ilk kez pulsar sinyallerini keşfetti ve onları analiz etmeyi başardı. Yıldızların attıği bu düzenli nabız, astronomi dünyasında devrim yarattı. Fakat Nobel Ödülü, ona değil erkek danışmanı Antony Hewish'in oldu. Kendisi halen yaşıyor ve bilim dünyasına katkı vermeye devam ediyor.
8- Ann Makosinski (1997– ): Vücut ısısıyla çalışan el fenerini (termoelektrik el feneri) icat etti. Kanadalı mucitin icat ettiği fener, elektrik olmadan çalışan enerji verimli bir fenerdir. 

9- Nettie Stevens: Kendisi cinsiyetin spermdeki XY kromozomları tarafından belirlendiğini keşfeden ilk bilim insanıydı. Bu keşif, biyoloji dünyasında devrim yarattı. Çünkü Stevens, X ve Y kromozomunu bilim dünyasına kazandırmıştı. Ancak dönemin erkek biyologları, özellikle Thomas Hunt Morgan, bu başarıyı kendi adıyla duyurdu. Stevens’in adı bilim tarihinden uzun yıllar silindi.




10- Mary Anderson (1866–1953): 1903'te otomobil cam sileceğini buldu. Aynı yıl araba içerisinden kontrol edilebilen, otomatik araba cam temizleyicisi aleti için ilk patentini almaya layık görüldü.

11- Hedy Lamarr (1914–2000): Kablosuz iletişim teknolojisinin temeli (Wi-Fi, Bluetooth) Hedy tarafından atıldı. 2. Dünya Savaşı’nda radyo frekans atlamalı sistem icat etti ve patentini aldı. Kendisi aynı zamanda oyunculuk da yapmaktadır.

12- Chien-Shiung Wu (1912-1997): 1956 yılında beta bozunumu üzerine yaptığı deneyle fizik tarihinde çığır açtı. Paritenin doğada her zaman korunmadığını kanıtladı ve evren anlayışını kökten geliştirdi. Ayrıca Wu, Manhattan Projesi'nde çalışmış, gaz yayınımıyla uranyum metalini U-235 ve U-238 izotoplarına ayrıştıran bir yöntem geliştirmiştir. Fakat 1957 yılında Nobel, bu teoriyi geliştiren Tsung-Dao Lee ve Chen Ning Yang’a verildi. Wu’nun katkısı görmezden gelindi.

13- Elisa Leonida Zamfirescu (1887–1973): Avrupa’nın ilk kadın mühendislerindendir. Maden mühendisliği ve laboratuvar teknolojisinde öncü çalışmalar yaptı. Mineral, su ve petrol analizi üzerine çalışmalar yaptı ve önemli verileri bilim dünyasına kazandırdı.

14- Radia Perlman (1951– ): İnternetin “annelerinden biri" sayılan bir ağ mühendisidir. Spanning Tree Protocol (STP)’yi geliştirerek ağ trafiğini yönlendirme yöntemini buldu.

15- Josephine Cochrane (1839–1913):  İlk pratik bulaşık makinesini icat eden kişidir. Bulaşık makinesinin patenti 1886’da Joel Houghton tarafından kendisine verilmiştir.

16- Gertrude Elion (1918–1999): Elion çok sayıda yeni ilaç geliştirmişir. Kullandığı yenilikçi araştırma yöntemleri daha sonra AIDS ilacı olan zidovudin'in geliştirilmesine yol açmıştır. Bunun yanında losemi ve organ nakli için de geliştirdiği ilaçlar bulunmaktadır. Yenilikçi ilaç geliştirme yöntemleriyle Nobel aldı.

17- Alice Ball: Cüzzam tedavisinde çığır açan enjeksiyon yöntemini (TOP metodu olarak bilinir) geliştirdi. Henüz 24 yaşında hayatını kaybedince, çalışması Arthur Dean tarafından sahiplendi. Dean, yöntemi kendi adıyla anıp Ball’un katkısını gizledi. Kendisi, Hawaii Üniversitesinden yüksek lisans derecesi alan ilk kadın ve ilk Afrikalı Amerikalıydı ve aynı zamanda üniversitenin ilk kadın ve Afrikalı Amerikalı kimya profesörüydü.

18- Marion Donovan (1917–1998): Kullan-at olarak bilinen bebek bezini (modern diaper) icat etmiştir. Su geçirmez bebek bezi tasarlayarak ebeveynlerin hayatını kolaylaştırdı.1946'da yeniden kullanılabilen, hava geçirmez bir bebek bezi örtüsü daha yarattı. Yaratımları için toplam 20 patent aldı.

19- Emily Roebling (1843–1903): Brooklyn Köprüsü’nün inşasında 10 yılı aşkın bir süredir ettiği liderlikle bilinir. Eşinin hastalığı sonrası köprü mühendisliğini devralarak tamamlanmasını sağladı.

20- Esther Lederberg (1922-2006): Bakteriyoloji ve genetikte çığır açan çalışmalara imza attı. Lambda fajını keşfetti ve modern mikrobiyolojiyi şekillendiren replika plaklama tekniğini geliştirdi. Ancak başarılarının çoğu kocası Joshua Lederberg’e ve erkek meslektaşlarına mal edildi.

21- Ruth Handler (1916–2002): Barbie bebeği ve aynı zamanda mastektomi protezi icat etmesiyle bilinir.
22- Gitanjali Rao (2005– ): Listenin en genç mucididir. Su kirliliği tespiti için kullanılan Tethys sensörünü icat etmiştir. Genç yaşta geliştirdiği kimyasal sensörle Time dergisi tarafından “Yılın Çocuğu” seçildi.
23- Marissa Mayer (1975– ): Google’ın erken algoritmik tasarımlarında öncü mühendistir.

24- Mary Walton (1846-1912): Demiryolu gürültüsü azaltma sistemi ve baca filtresini geliştirdi. Hava kirliliğini ve ses kirliliğini azaltan erken çevre buluşlarına öncülük etti.

25- Margaret Knight (1838–1914): Margaret, özellikle düz tabanlı kağıt torbalar üreten kağıt torba makinesinin mucidiydi. Ayrıca, 1870 yılında Eastern Paper Bag Company'yi kurdu ve bakkaliye ürünleri için sonraki nesillerde kullanılacak olanlara benzer formda kağıt torbalar üretti. Yani kendisi için bugünkü düz tabanlı alışveriş poşetlerini üreten mucit denilebilir.

26- Tabitha Babbitt (1784–1853):  Dairesel testereyi ve ağaç kesme işini hızlandıran dairesel bıçağı icat etti.

27- Mary Phelps Jacob (Caresse Crosby) (1892-1970): Sırtı açık sütyeni geliştirdi. 1914’te korse yerine iki mendille yaptığı tasarımın patentini aldı.

28- Patricia Bath (1942–2019): Lazerle katarakt tedavisini geliştirdi. İlk Afrikalı-Amerikalı kadın doktor olarak tıbbi patent alan kişidir. Bunun yanında, kulak hastalıkları alanında yaptığı çalışmalarla beş patentin sahibi olmuştur.

29- Rosalind Franklin (1920–1958): DNA’nın çift sarmal yapısını keşfetmeye yarayan X-ışını görüntüsünü çekmiş ve önemli çalışmalar yapmıştır. Kömür ve virüslerle ilgili eserleri hayatı boyunca takdir edilmesine rağmen, DNA yapısının keşfine yaptığı katkılar büyük oranda ölümünden sonra fark edildi. X-ışını kristalografisiyle DNA fotoğrafını elde eden bilim insanı olmasına rağmen, bu görüntüler kendisinden çalınmış ve Nobel ödülünü meslektaşları Watson ve Crick almıştır.

30- Tu Youyou (1930– ): Sıtma ilacı Artemisinin mucididir. Ayrıca dihidroartemisinin kaşifi olarak da bilinir. Artemisinin ve dihidroartemisinin'i malaria tedavisi için kullanılmıştır ve milyonlarca hayat kurtaran bir ilaç geliştirdi. 


31- Mezopotamyalı Kadınlar (M.Ö. 6000–4000): Bildiğimiz bira ilk olarak Mezopotamya’da (Sümerler) yapıldı ve bu işi yapanlar büyük ölçüde kadınlardı. Sümer toplumunda bira ev içi üretim sayıldığı için, tıpkı ekmek yapmak gibi kadınların sorumluluğu altındaydı. Sümer kil tabletlerinde “Kadın bira ustaları” (brewsters) görülür. Biranın koruyucu tanrısı Ninkasi bir kadındır; Sümerliler ona “Biranın Tanrıçası” derdi. “Ninkasi İlâhisi” hem bir dua hem de tarihteki en eski bira tarifi olarak kabul edilir. Tarım ürünlerini işleme, mayalama ve yiyecek hazırlama işleri ev içinde yapıldığı için, bira üretimi de doğal olarak kadınlara ait bir zanaat olarak başladı. Mezopotamya’da bira aynı zamanda besin kaynağıydı; neredeyse “ekmek gibi sıvı bir gıda”. Ancak, çok sonraları Orta Çağ’da manastır üretimi yaygınlaşınca, zamanla bu iş erkek münzevi ustalara geçti.

32- Grace Hopper (1906–1992): Programlama dillerinin öncüsü olarak bilinir. Harvard Mark I bilgisayarının ilk programcılarından biri, ilk bağlayıcılardan birini icat eden bilgisayar programcılığının öncüsüdür. İlk derleyiciyi (compiler) icat etti; COBOL’un geliştirilmesini sağladı.

33- Ann Tsukamoto (1952– ):  Kök hücre araştırmacısı ve mucididir. İnsan hematopoietik kök hücresini izole eden ilk bilim insanlarından biri. Bunun patentini aldı ve bunların metastatik meme kanseri hastalarının tedavisindeki potansiyelini gösterdi.

34- Beulah Louise Henry (1887–1973): “Lady Edison”olarak bilinir.
100’den fazla icadı var; dikişsiz dikiş makinesi, oyuncaklar, saç maşası, makyaj çantası ve kauçuk sünger sabunluk gibi buluşlarla tanındı. En önemli icatlarından biri de, kadınların tamamen yeni bir şemsiye satın almak zorunda kalmadan şemsiyelerinin desenini kıyafetlerine uyacak şekilde değiştirmelerine olanak tanıyan "takılabilir" bir şemsiyeydi. Bazı diğer icatları şunlardır: 
Vakumlu dondurma makinesi (1912), Çeşitli renklerde çıtçıtlı kumaş kılıflara sahip şemsiye (1924), İlk bobinsiz dikiş makinesi (1940), "Protograf" – bir belgenin dört kopyasını çıkarmak için manuel daktilo ile çalıştı (1932), Toplu posta gönderimleri için "Sürekli Bağlı Zarflar" (1952), "Dolly Dips" çocuklar için sabun dolu süngerler (1929), Gözleri renk değiştirebilen ve kapanabilen "Miss Illusion" bebeği (1935), Saç Maşası (1925), Şemsiye Çantası (1925), Şemsiye Taşıyıcı Kalkan Eklentisi (1926), Su Sporları Aletleri (1927), Kaniş-Köpek Bebek (1927), Top Kaplama (1927), Ayak Örtüsü (1927), Şişirilebilir Cisimler İçin Sızdırmazlık Cihazı (1929), Şişirilebilir Ürünler İçin Valf (1929), Henry Closure İnşaatı (1930), Henry Şişirilebilir Ürünler Valfi (1931), Daktilo Makineleri için Kopyalama Cihazı (1932), Daktilolar için Kopyalama Aparatı (1932), Yazma Makinesi (1936), Daktilolar için Çoklu Kopyalama Eklentisi (1936), Figür Oyuncaklar için Hareketli Göz Yapısı (1935), Çift Zincir Dikişli Dikiş Makinesi (1936), Besleme ve Hizalama Cihazı (1940), Dikiş ve Dikiş Oluşturma Yöntemi (1941), Dikiş Aletleri (1941), Daktilo Makinesi (1941), Net Sesler Üretme Cihazı (1941), Duplex Ses Yapımcısı (1944), Sürekli Ekli Zarflar (1952), Konserve Açacağı (1956), Doğrudan ve Geri Dönüşlü Posta Zarfı (1962).

35- Maria Beasley (1836–1913): 15 icadın patentine sahiptir. Bunlar: ayak ısıtıcısı, varil çemberleme makinesi, can salı tasarımı, trenler için raydan çıkmayı önleyici cihaz, fırın tepsisi tasarımı,  fıçı çemberleme makinesi...

36- Anna Connelly (1868-1969): Modern dış mekan yangın merdiveninin öncüsünün mucidiydi ; icadı hayat kurtardı ve modern binalarda bir güvenlik bileşeni haline geldi.

37- Letita Mumford Geer (1852-1935): İlk pratik tek elle kullanılabilen tıbbi şırıngayı icat etmesiyle tanınan Amerikalı bir hemşire, mucit ve tıbbi alet üreticisidir. 1899'da patentini aldığı tasarımı, ilaçların uygulanmasında doğruluğu, hijyeni ve verimliliği önemli ölçüde iyileştirmiş ve günümüzde sağlık hizmetlerinde kullanılan modern şırıngaların gelişimini etkilemiştir. 

38- Nancy Johnson (1794-1890): 1843 yılında elle çevrilen dondurma makinesi için ilk ABD patentini almıştır.

39- Lillian Gilbreht (1878-1972): Ev ergonomisi üzerine bugün hâlâ kullanılan tasarımları geliştirdi. Bunlar arasında bilinen ilk pedallı çöp kovası da yer alıyor. Ayrıca modern mutfak düzeninin temelini atmıştır.

40- Marie Van Brittan Brown (1928-1999): Kocasıyla beraber 1966'da görsel-işitsel ev güvenlik sistemini (kamera) icat ettiler. Aynı yıl güvenlik sistemleri için patent başvurusunda bulundular. Üç yıl sonra 1969'da verildi.

41- Margaret Wilcox (1838-1912): Birden fazla icadı vardır. Bunların arasında tren vagonu ısıtıcısı ve araba kaloriferi gelir. Ayrıca çamaşır ve bulaşık makinesi kombinasyonunun da patentini almıştır. 

42- Amalie Auguste Melitta Bentz (1873-1950): Kahve filtresini icat ederek kahve demleme sürecinde devrim yaratmasıyla tanınan bir Alman mucit ve girişimciydi.

43- Katharine Burr Blodgett (1898-1979): Yansımayı neredeyse sıfıra indiren “görünmez cam”ı (anti-reflektif cam kaplamasını) icat etti. Blodgett'e kariyeri boyunca sekiz ABD patenti verildi. Patentlerin ikisi dışında tümünün tek mucidiydi ve ortak mucit olarak Vincent J. Schaefer ile çalışıyordu. Blodgett, çeşitli bilimsel dergilerde 30'dan fazla teknik makale yayınladı ve zehirli gaz adsorbanlarının, uçak kanatlarının buzunu çözme yöntemlerinin ve sis perdelerini iyileştirmenin mucidiydi.

44- Marietta Blau (1894-1970): Radyasyon tespiti için nükleer emülsiyon plakalarını icat etmiştir. Yüksek enerjili nükleer parçacıkları ve olayları görüntülemek ve doğru bir şekilde ölçmek için fotoğrafik nükleer emülsiyonların geliştirilmesine öncülük etmiş ve kendi döneminde parçacık fiziği alanında önemli ilerlemeler sağlamıştır.

45- Hypatia (350–415): Astronomi ve mekanik cihazlar ile tanınır. İskenderiye’de astronomik ölçüm aletleri ve su yoğunluğu hesaplama cihazlarının geliştirilmesine katkı sağladı.

46- Trotula of Salerno (11. yüzyıl): Avrupa’nın ilk kadın tıp bilgelerinden; doğum, jinekoloji ve kozmetik alanında yeni yöntemler geliştirdi.

47- Caterina Sforza (1463–1509): Erken kimyasal formüller ve kozmetik tarifleri ile tanınır. Kimya bilgisiyle ilaç, parfüm ve koruyucu karışımlar geliştirdi (dönem için ileri seviye deneysel çalışmalar).

48- Sybilla Masters (1676–1720): Tahılı un yapmak için mekanik öğütme cihazı geliştirdi. Mısır öğütme makinesi olarak bilinir. Patent eşi üzerinden alındı.

49- Hannah Wilkinson Slater (1774–1812): Pamuk liflerinden daha dayanıklı ve güçlü dikiş ipliği üretti Kendisi ABD’nin ilk kadın patent sahiplerindendir.

50- Mary Kies (1752–1837): Şapka yapımında ipek ve hasırı birleştiren yeni üretim yöntemini buldu. Bu hasır örgü tekniğinde devrim niteliğindeydi.

51- Martha Coston (1826–1904): Deniz sinyal fişekleri (Coston Flare) olarak bilinen geceleri gemilerin iletişim kurmasını sağlayan çok renkli işaret fişeği sistemini icat etti.

52- Shirley Ann Jackson (1946– ): Çalışmaları sayesinde çağrı yönlendirme, fiber optik iletişim ve taşınabilir faks teknolojisi geliştirildi. Böylece fiber optik ve telekom altyapısına katkılar sunmuştur.

53- Ellen Ochoa (1958– ): NASA’nın ilk Latin kökenli kadın astronotu; optik desen tanıma sistemleri için patent sahibi.

54- Mária Telkes (1900–1995): Termal depolama esaslı ilk güneş enerjili evi tasarladı (Solar House). Böylece güneş enerjili konut sistemlerinin temeli atıldı.

55- Sangeeta Bhatia (1968– ): Nanoteknoloji ve doku mühendisliğiyle ilaç testlerinde kullanılan yapay mikro karaciğer sistemini karaciğer (lab-on-a-chip) geliştirdi.

56- Ayanna Howard (1972– ): Mars keşfi için yapay zeka kontollü otonom robotik algoritmaları ve engelli çocuklar için eğitim robotları tasarladı.

57- Frances Arnold (1956– ): Enzim tasarımında devrim niteliğinde yöntem (Yönlendirilmiş evrim tekniği) geliştirerek Nobel Kimya Ödülü aldı.

58- Ruzena Bajcsy (1933– ): 3D algılama ve robotların dokunsal geri bildirim sistemlerinde öncü. Robot algısı ve makine görüsü üzerine çalışmıştır.

59- Helen Murray Free (1923–2021): İdrar test striplerini geliştirdi; evde şeker ölçüm çubukları ile diyabet taramasını kolaylaştırdı.

60- Gerty Cori (1896–1957): Glikoz metabolizmasını açıklayan modeli keşfederek Nobel alan ilk kadınlardan oldu. Böylece Kas metabolizması mekanizmasını da (Cori Döngüsü) açıklamış oldu.

61- Margaret A. Liu (1950– ): Modern mRNA/DNA aşı teknolojilerinin temellerini atan çalışmalarıyla bilinir. DNA aşılarının öncüsü olmuştur.

62- Nina Tandon (1980– ): Kişiye özel, laboratuvarda büyüyen canlı kemik dokusu üretimi (bioprinting) üzerine şirket kurdu.

63- Ann Webster (1946– ): Modern stres araştırmalarında kullanılan biyolojik izleme yöntemlerini geliştirdi. Bu yöntemin adı Psikofizyolojik stres ölçüm teknikleridir.

64- Sumita Mitra (1949– ): Daha dayanıklı, ışıkla sertleşen nano-kompozit diş dolgu malzemelerini icat etti.

65- Viera Scheibner (1935– ): Jeolojik tarihlemede kullanılan otomatik fosil analiz sistemleri geliştirdi. Geliştirdiği bu cihazlar mikrofosil sınıflandırma cihazları olarak bilinir.

66- Merit-Ptah (M.Ö. Mısır): Antik Mısır’da hekimlik uygulamalarına öncülük eden ilk kadın hekimlerden biri olarak anılır; tıbbi reçete ve bakım yöntemleriyle ilişkilendirilir. Hakkında fazla bilgi bulunmayan Merit-Ptah'ın mezarı Sakkara'daki nekropoliste bulunmuştur. Başrahip olan oğlu tarafından yaptırılan mezarın duvarında “başhekim” olduğu yazılıdır ve resmi işlenmiştir

67- Hildegard von Bingen (1098–1179): Bitkisel ilaçlar, doğal tedavi protokolleri ve erken dönem tedavi reçeteleri geliştirdi; müzik ve doğal bilimlere dair teknik notlar bıraktı.

68- Mary Anning (1799–1847): Paleontoloji alanında fosil çıkarma ve koruma teknikleri geliştirdi; fosil koleksiyon yöntemleri paleontolojiyi etkiledi.

69- Sophie Germain (1776–1831): Matematiksel modeller ve titreşim/elasticite üzerine çalışmalarla mühendislik hesaplama yöntemlerine katkı sağladı (özellikle zemin ve yapı titreşim modelleri).

70- Margaret Hamilton (1936– ): Uzay uçuş yazılımlarında hata-toleranslı yazılım mühendisliği yaklaşımlarını geliştirerek Apollo görevlerinin güvenli yazılım uygulamalarına katkı sağladı.

71- Annie Easley (1933–2011): Enerji dönüşümü ve roket itki yazılımları için hesaplama yöntemleri geliştiren bilgisayar bilimci / mühendis; uzay uygulamalarına katkı.

72- Lynn Conway (1938– ): Bilgisayar mimarisi ve mikroişlemci üretim süreçlerinde devrim yaratan kanıtlanabilir tasarım teknikleri üzerinde çalıştı; çip tasarım paradigmasını etkiledi.

73- Mary Lou Jepsen (1965– ): Gelişmiş görüntüleme ve düşük maliyetli tıbbi/görüntüleme ekran teknolojileri üzerine yenilikçi donanım tasarımları geliştirdi.

74- Adele Goldberg (1945– ): Nesne yönelimli programlama ortamları ve görsel programlama araçları (Smalltalk çevresi ve uygulamaları) üzerinde etkili çalışmalar yaptı.

75- Alice Ball (1892–1916): Eski leprā (verem benzeri hastalık) tedavilerinde kullanılan yağlı bileşiklerin daha etkin ve uygulanabilir formunu geliştirdi; “Ball yöntemi” olarak anıldı.

76- Elizabeth Blackburn (1948– ): Telomerler ve telomeraz enzimi üzerine çalışarak hücre yaşlanması ve kanser biyolojisi alanlarında temel keşiflere katkıda bulundu (Nobel ödüllü çalışmaların öncüsü).

77- Rosalyn Yalow (1921–2011): Radyoimmünolojik testlerin (RIA) geliştirilmesinde başrol oynadı; hormon ve ilaç seviyelerinin hassas ölçümünü mümkün kıldı (Nobel ödülü sahibi).

78- Mary-Claire King (1946– ): Genetik tanı metodolojileri ve BRCA1 gibi kalıtımsal kanser taşıyıcılarının keşfiyle tıbbi genetik testlerinin gelişmesine katkı sağladı.

79- Frances Oldham Kelsey (1914–2015): İlaç onay süreçlerindeki düzenleyici değerlendirme yöntemleriyle, tehlikeli bir ilacın piyasaya sürülmesini engelleyerek ilaç güvenliği uygulamalarını güçlendirdi.

80- Mary Van Brittan Brown (1929–1999): Ev güvenliği ve erken ev-video gözetim sistemlerinin ilk patentlerinden birini aldı; modern ev güvenlik sistemlerinin öncüsü.

81- Anna Connelly (1855–?): Bina yangın güvenliği için yangın merdiveni tasarımları ve malzeme düzenlemeleri üzerine patent aldı; modern yangın kaçış düzeneklerinin gelişmesine katkı.

82- Florence Parpart (fl. erken 1900’ler): Endüstriyel/ev tipi soğutma ve erken buzdolabı tasarımlarında pratik düzenekler geliştirdi ve bunlara ilişkin patentler aldı.

83- Sarah E. Goode (1855–1905): Katlanabilir mobilya ve çok amaçlı depolama çözümleri üzerine patent almış; özellikle dar yaşam alanları için pratik mobilya çözümleri icat etti.

84- Melitta Bentz (1873–1950): Kağıt filtre ve kahve demleme yöntemi üzerine basit ama çok etkili bir filtre sistemi icat ederek günlük kahve demleme alışkanlıklarını değiştirdi.

85- Mary Beatrice Davidson Kenner (1912–2003): Kişisel hijyen ve ev ürünleri için bir dizi mekanik çözüm ve patent geliştirdi (ör. ayarlanabilir hijyen ürünleri tasarımları).

86- Castellomatalı Abella (14. yy): Kimyasal distilasyon ve farmakolojik reçeteler üzerine yazılar bıraktı; erken kimya laboratuvar pratiklerini etkiledi. Reçeteler üzerine yazılar bıraktı; erken kimya laboratuvar pratiklerini etkiledi.

87- Sarah Emett (1700’ler): Ev tipi el dokuma tezgâhlarında ip gerginliğini ayarlayan mekanik düzenek geliştirdi; tekstil üretimini hızlandırdı.

88- Madame du Coudray (1712–1794): Ebelik eğitiminde kullanılan “doğum simülatörü mankeni” tasarlayan öncü; pratik tıp eğitim araçlarının erken mucitlerinden.

89- Jeanne Baret (1740–1807): Botanik alanında bitki saklama ve presleme tekniklerine yenilik getirdi; günümüz botanik numune yöntemlerinin erken versiyonlarını geliştirdi.

90- Maria Sibylla Merian (1647–1717): Böcek gözleminde kullanılan şeffaf inceleme kutuları ve koruma kutuları geliştirdi.

91- Ellen Fitz Pendleton (1864–1936): Basit astronomik ölçüm ve hizalama araçları için matematiksel doğruluk modelleri geliştirdi.

92- Wilhelmine Reichard (1788–1848): Balon uçuşlarında hava basıncı ve yük denge aygıtlarını geliştiren ilk kadın havacılardan biri.

93- Ann Harvey (1796–1860): Kurtarma operasyonlarında kullanılan halat bağlama ve su üstü yüzer destek sistemlerine dair pratik teknikler geliştirdi.

94- Jane Marcet (1769–1858): Kimya aletlerinin kullanımını kolaylaştıran halk eğitimi odaklı basit laboratuvar setlerini tasarladı.

95- Elizabeth Bugie: Tüberküloza çare olan streptomisin antibiyotiğinin keşfinde kilit rol oynadı. Fakat çalışmayı yürüten ekipte adı arka plana atıldı. Nobel ödülü Selman Waksman’a verildi ve Bugie’nin katkısı yıllarca görmezden gelindi. Günümüzde adı stereptomisinin gerçek kahramanlarından biri olarak anılıyor.
96- Henrietta Swan Leavitt (1868–1921): Fotografik plak parlaklık ölçüm tekniklerini geliştirerek uzay uzaklık ölçümlerinin temellerini attı.

97- Frieda Belinfante (1904–1995): Akustik yalıtım ve ses dağılımı modelleri için yeni hesaplama yöntemleri geliştirdi.

98- Annie Jump Cannon (1863–1941): Yıldız sınıflandırma için manuel spektrogram okuma tekniklerini geliştiren kişi; o yöntemler astronomiyi değiştirdi.

99- Eleanor Raymond (1888–1989): Isı depolama duvarı ve pasif ısıtma için mimari teknik tasarımlar geliştirdi.

100- Evelyn Wang (1970– ): Su toplama ve yoğunlaştırma cihazlarının enerji verimli versiyonlarını icat eden termal mühendis.

101- Valerie Thomas (1943– ): Gerçekçi üç boyut ilüzyonu yaratan “Illusion Transmitter” adlı cihazın mucidi.

102- Marilyn Hughes (1930– ): Katarakt cerrahisi için döner kesim bıçaklarının güvenli versiyonlarını geliştirdi. 

103- Ida Henrietta Hyde (1857–1945): Modern mikrolektrotların erken versiyonunu icat etti; tek hücre elektriksel ölçümünün kapısını açtı.

104- Leila Denmark (1898–2012): Çocuk hastalıklarının teşhisinde kullanılan praktikte kolaylaştırılmış ölçüm protokollerinin mucitlerinden.

105- Yvonne Barr (1932–2016): Epstein-Barr virüsünün keşfindeki teknik laboratuvar yöntemlerinin geliştiricilerinden.

106- Ruth Bishop (1933–2022): Rotavirüs tespitinde kullanılan elektron mikroskobi örnek hazırlama tekniklerine yenilik getirdi.

107- Florence Seibert (1897–1991): Tüberkülin saflaştırma yöntemini icat ederek tüberküloz testini güvenilir hâle getirdi.

108- Elsie Widdowson (1906–2000): Gıda bileşen analiz yöntemlerini geliştirdi; tıbbi beslenme ölçümlerinde kullanılan birçok standart ona dayanır.

109- Roberta Bondar (1945– ): Uzay biyomedikalinde mikro yerçekimli tıbbi örnek saklama kaplarını ve analiz protokollerini geliştirdi.

110- Janet Rowley (1925–2013): Lösemi hücrelerinin kromozomal yeniden düzenlenmesini gösteren laboratuvar tekniklerini icat etti.

111- Thelma Estrin (1924–2014): Tıbbi bilgisayar modelleri ve erken tıbbi görüntü analiz yazılımlarının mucitlerinden.

112- Catherine Greene (1755–1814): Pamuk temizleme makinelerinde verim artırıcı mekanik yenilik geliştirdi (Eli Whitney’e ilham veren parçalardan biri).

113- Olive Dennis (1885–1957): Demiryolları için konfor artırıcı teknikler (döner koltuk, havalandırma kontrolü, anti-toz sistemleri) icat etti.

114- Harriet Strong (1844–1926): Sulama ve baraj sistemleri için su tutma ve taşkın önleme mekanizmaları icat etti.

115- Jennie Tuttle Hobart (1849–1941): Ev içi basınçlı su dağıtım sistemleri için pratik vana modelleri geliştirdi.

116- Ida Forbes (1800’ler): Erken elektrikli ısıtıcıların taşınabilir versiyonunu icat eden kadın mucitlerden biri.

117- Grace Murray (1910–1990): Duş başlığı ve su akış kontrolü için ev tipi basınç düzenleyici geliştirdi.

118- Letitia Geer (1852–1935): Tek elle kullanılabilen ilk şırınga mekanizmasını icat etti (hem tıbbi hem ev tipi bakım için).

119- Lulu Hunt Peters (1873–1930): Evde basit sağlık ölçümlerine yönelik el tipi cihaz tasarımları geliştirdi.

120- Sarah Mather (1800’ler): Denizaltı gözleminde kullanılan ilk pratik dalgıç lambasını (submarine telescope lamp) icat etti
.
121- Margarete Schütte-Lihotzky (1897–2000): Modern “Frankfurt mutfağı”nı tasarlayarak dünya genelinde kullanılan kompakt mutfak yerleşimini icat etti.

122- Helen Taussig (1898-1986): Mavi bebek sendromu olarak bilinen, kalbe temiz kan pompalayan damarın tıkalı olması nedeniyle derinin renginin maviye dönmesi sonucu oluşan hastalığa, Prof. Dr. Alfred Blalock ile birlikte geliştirdiği açık kalp ameliyatı yöntemiyle çözüm bulmayı başarmıştır.

123- Mildred Stahlman (1922–2022):
Yenidoğan solunum cihazlarının erken prototiplerini geliştirdi.

124- Aglaonike (MÖ 2. yy): Antik Yunan’ın ilk kadın astronomu; Ay döngülerini öngörebilen hesaplama yöntemi geliştirdi. Onun sayesinde ay tutulmalarını hesaplama teknikleri gelişti.

125- Maria Hebraea (MS 1–3. yy): Alşimik laboratuvar cihazları ve “Bain-marie” (benmari) ısıtma yöntemini icat eden ve distilasyon aletleri geliştiren kimyager.

126- Anastasia of Byzantium (6. yy): Tıbbi özlerin çıkarılmasında kullanılan basit damıtma aygıtlarını ve yöntemlerini geliştirdi.

127- Sophia Brahe (1556–1643): Tycho Brahe’nin kız kardeşi; astronomik gözlem için kullanılan metal ölçüm çemberlerini tasarladı. Böylece yıldız ölçüm cihazlarını elde etti.

128- Maria Gaetana Agnesi (1718–1799): “Agnesi eğrisi” üzerinden fiziksel ölçüm cihazlarının tasarımlarına ilham veren modeller geliştirdi. Matematiksel eğri üretim modellerinin mucididir.

129- Hertha Ayrton (1854–1923): Elektrik ark lambasının titremesini önleyen düzenek ve dalga hareketi ölçüm aleti icat etti. Ayrıca ark lambası ve rüzgâr dalgası analiz cihazını da icat etti. Modern genetikte kullanılan XY cinsiyet belirleme modelini keşfetti.

130- Yvonne Brill (1924–2013): Yörüngede daha verimli çalışan “hidrazin itki sistemi”ni (uydu itki sistemi) geliştirdi.

131- Evelyn Boyd Granville (1924–2023): NASA’nın ilk siyahi kadın matematikçilerinden; uydu stabilite algoritmalarını ve yörünge hesaplama yazılımlarını geliştirdi.

132- Donna Strickland (1959– ): Ultra kısa lazer atımlarını mümkün kılan “chirped pulse amplification” teknolojisini icat etti (Nobel).

134- Jaqueline K. Barton (1952– ): DNA’nın elektriksel iletim özelliklerini kullanarak yeni biyosensör modelleri icat etti.

135- Irène Joliot-Curie (1897–1956): Radyoaktif izotop üretme (yapay radyoaktivite) yöntemini buldu (Nobel Kimya).

136- Barbara Liskov (1939– ): Modern programlama dillerindeki birçok veri yapısı mimarisinin temelini atan teori ve yöntemler geliştirdi. (Liskov substitution prensibi & veri türü sistemleri)

137- Ruchi Sanghvi (1982– ): Facebook’un ilk haber akışını oluşturan algoritmaların mimarlarından; veri akış modellemesi icadı niteliğinde. Sayesinde sosyal ağ haber akış algoritmaları daha da gelişti.

138- Jennifer Doudna (1964– ): Cas9 temelli gen kesme ve düzenleme sistemini geliştiren iki bilim insanından biri.

139- Katalin Karikó (1955– ): mRNA stabilizasyon yöntemini icat ederek modern mRNA aşılarının temelini attı (Nobel).

140- Dorothy Crowfoot Hodgkin (1910–1994): Penisilin, B12 vitamini ve insülinin kristal yapılarını çözmeye ve belirlemeye yarayan X-ışını yöntemlerini geliştirdi.

141- Mariam Al-Sharif (1970– ): Hızlı tanı kitleri geliştiren Ortadoğu’nun öncü biyomedikal mucitlerinden. Yenilikçi kan pıhtılaşma sensörlerinin bulunmasında öncü.

142- Mae Jemison (1956– ): NASA görevlerinde kullanılan mikro yerçekimi biyolojik akışkan sıvı taşıma düzeneklerinin mucidi.

143- Rachel Fuller Brown (1898–1980): Dünya çapında kullanılan ilk güvenli antifungal ilacı geliştirdi, nistatin mantar ilacı.

144- Jane Cooke Wright (1919–2013): Kemoterapi dozlamalarını belirleyebilen ilk hücre kültürü test tekniklerini icat etti. Böylece kanser ilaçları test sistemi sağlandı.

145- Bette Nesmith Graham (1924–1980): Daktilo hatalarını düzeltmek için “liquid paper”ı (daksil/silgi sıvısı) icat etti.

146- Alice H. Parker (1895–1920): Evde kanal içi ısı dağıtımını sağlayan devrim niteliğinde tasarım. Modern merkezi doğalgaz ısıtma sisteminin temelini atmıştır.

147- Charlotte Bridgwood (1861–1929): Oto silecek sisteminin (elektrikli cam sileceği) motorlu versiyonunu icat etti.

148- Josephine G. Rogers (1914–1990): Çamaşır makinelerinde su tasarrufunu sağlayan çamaşır makinelerinde su geri döngü sistemini buldu. Bu aynı zamanda erken otomatik makine teknolojilerinden biriydi.

149- Katharine Burr Blodgett (1898–1979): Gözlük, kamera ve ekranlarda kullanılan “anti-reflective” camı icat etti. Bu camlar yansımayı azaltmaktadır.

150- Lyda Newman (1885– ): Temizlenebilir, hava kanallı (havalanabilir) modern saç fırçasının mucidi.

151- Marjorie Stewart Joyner (1896–1994): Elektrikli saç şekillendirme cihazının (kalıcı dalga makinesi)  ilk pratik modelini icat etti.

Bu yazı serisi "şimdilik" 151 kadın mucit ile bitiyor. Yazının 2. kısmı ise çok yakında...




İletişim

Ad

E-posta *

Mesaj *